Аҧснынтә Аза Шамҧҳа, аҧсуа бызшәа арҵаразы ҧшьымз Ҭырқәтәыла дыҟан

Аза дазааҭгылоит уа лыҟазаара иалагӡаны лусура иаанарҧшыз алҵшәақәа:

«Ҭырқәтәыла,  Адаҧазар Сақариатәи аҧсуаа рхеидкыла  «Жәларбжьаратәи афонд Аҧсны» ашҟа  иҟанаҵаз аҳәара инақәыршәаны, ҧшьымз ҿҳәарас иаҭаны,  ҳџьынџьуаа аҧсуа бызшәа дырҵаразы уахь сышьҭын. Аҧсны аҵараеи аҭҵаарадырреи рминистрра ақәшаҳаҭхарала, «Жәларбжьаратәи афонд Аҧсны» ахарџьала,  ус еиҧш иҟаз ажәалагала  ахаҵгылара аҭан.   Декабр акы инаркны март 31-нӡа аус зуан Ҭырқәтәыла.

Ари аҩбатәи сҧышәоуп Ҭырқәтәылаҟа сцара.   2010ш.-2011ш. рзы  Енегиоль. Хымҧада, усҟан исоуз аҧышәа уажәы сара сзы акыр ицхыраагӡахеит. Уажәы уахь сышнеиз заҳаз Адаҧазар, Сақариа араион иаҵанакуа, иара убас аҧсуа ақыҭақәа: Балбалы-Калдахәара, Соуксу-Џьгьарда, Каиалар инхо аҧсуаа абызшәа рҵарц агәаҳәара аадырҧшит, дара-дара еигәныҩит.  Ԥшьыџьара, еиуеиҧшым аҭыҧқәа рҿы аурокқәа мҩаҧызгон. Рхыҧхьаӡара шәҩык рҟынӡа инаӡон. Фышықәса инаркны атәанчара аҟынӡа инеихьоу рыла ишьақәгылан, агәыҧқәа еихшан.  Каиалар зегь реиҳа ирацәан, уа ҩгәыҧк ыҟан, аҿар ргәыҧ, нас ашкол ахь иныҟәоу.  Балбала ақыҭаҿы ашколқәра иаҵанакуаз еиҳа ирацәаҩын. Соуксу акәзар  уа еилаҧсан агәыҧ. 

Адаҧазар иҟаз сгәыҧ аҿы иҟан абызшәа зҳәоз, зықәрахь инеихьаз ауаа. Аха,  урҭ аҩреи аҧхьареи рыздырӡомызт.    Џьгьардагьы иҟан маҷк здыруаз. Зынӡа иззеилымкаауаз рхыҧхьаӡара еиҳа ирацәан.

Ҭырқәтәыла  абызшәа арҵара  иазҿлымҳау арҵаҩцәа ыҟоуп.  Иҭрыжьхьоу ашәҟәқәа рацәоуп. Аҧсуа бызшәа аҿиара аҳәынҭқарратә  фонд иҭнажьхьаз ашәҟәқәа схы иасырхәон. Оқҭаи Ҷкотуеи Диана Шамҧҳаи рышәҟәы 19 урок рыла ишьақәгылоуп, адискгьы ацуп.  Уи ашәҟәы даара ицхыраагӡоуп, иагәылоу ахәыҷқәа рҭахрақәа ирықәшәоит.  Убарҭқәа зегьы раҧхьа  игылоуп ҳәа сгәы иаанагоит ахәыҷқәа рыбзиабара. Уи ахәыҷқәа игәарымҭар залшом. Аурокқәа анымҩаҧысуа рааигәара угылазар  бзиа ирбоит, ирҳәо шырҳәо гәауҭар бзиа ирбоит. Аҭырқәа алфавит иамоуп 29 нбан, ҳара ҳашьҭыбжьқәа еиҳа ибеиуоп, 62 шьҭыбжьы ҳхылҵуеит. Еицааиуа ашьҭыбжьқәа анеинырлак, ани аума, ари аума ҳәа ауадаҩрақәа цәырҵуеит.   Акыр  аамҭа сара иҳәо, дара иҳәо, ибзианы ҳҽаҳаршьцылон, аицлабра бжьаҵаны, аинтерес аҵаҵаны иадҳаҧхьалон.

Ахәыҷқәа рыдҵа даара ҭақҧхықәрала иазнеит.  Ҭырқәтәыла  имҩаҧызгаз аусра алҵшәа аманы иҟазар, уи аҟны лылша рацәоуп аҧсуаа  рҭоурых, рбызшәа,  рмузыка, ркультура, ретнографиа ахырхарҭақәа рҟны зџьабаа рацәоу, гәыла-ҧсыла уи аус иашьҭоу, аҧсуара мыӡындаз, аҿар ишьҭыркаандаз , ирҵандаз ҳәа аҭагылазаашьа аҧызҵо арҵаҩы, ааӡаҩы, еицырдыруа Орҳан Ашамба иҧҳа Зеррин.  Уи даараӡа сус дацхрааит. Схала заҵәык арҭ ақыҭақәа зегьы срылсны исзеиҿымкаар ҟаларын, ара дарӷьажәҩаны  лара дсывагылан. Ажәеи ашәеи еицҵаны, еицырхырааны убас акәын сусқәа шцоз.

Ари аус бжамҽамны иаанхоит ҳәа агәаанагара сымаӡам. Иаҳҳәап, Каиалар адернеқь анапхгара азҭо Аҭеиба Ердынџь даараӡа дазҿлымҳауп ари аус.  Иара иҧеи,  ипҳаи ибжьамыжькәа арҭ акурсқәа рахь иныҟәон. Агәра сдыргеит аус аҧхьаҟа ишхацдыркуа, зҿлымҳарада ишаанырмыжьуа, иаҳҵаз аурокқәа мчыбжьык знык иадымхаргьы еиқәшәаны, ишьҭрақәланы  ишыргәаладыршәало. Ирацәаны ашәақәа ҳҵеит. Сагьахыҽхәарц сылшоит  Аҧсны Агимн ҿырҳәала иахьырҵаз.  Бзиа ирбоит ашәа «Аиааира». Аиҳабацәа, Аиааира анаҳгаз ирымаз ацәанырра қәа иахьагьы ирцәымӡыцкәа иҟоуп. Ахәыҷқәа ажәа-Аиааира ззымдыруа уаҩ дыҟаӡам.  Ҳажәлар рҳәамҭақәа дара рҿгьы иуаҳауеит. «Ӡиуауа», «Ҵиҵи-Кәакәа», «Ҳаи, шьыри , сукәыхшандаз Аҧсынра», «Уа, мшыбзиа сыҧсадгьыл» уҳәа адиск «Аҟармаҵыс» ианыз ашәақәа сахьынӡаҟаз иаҳҳәон.  «Сара исымоуп аласба»-даара бзиа ибаны ирҳәон, ажәақәагьы мариоуп аҵара.  Абызшәа аҵараҿы ажәа мацаралагьы иауӡом, ажәеи ашәеи еимадазароуп. «Аҧсуа Аҧсны шиоуз» жәлар рҳәамҭа иалхны аспектакль ықәҳаргылеит. Арольқәа нарыгӡон: Ашаҩы- Берқан Ацәаҩба, Аҧсуа- Омер Лакәын. 

Март 31, Адаҧазар, Орҳан Гаази ихьӡ зху акультуратә хан аҟны  ахәылҧаз ҳаман. Ауаажәларра рацәаҩны еизеит.  Сҵаҩцәа бзианы иқәгылеит, зегьы рхы аладырхәит, ажәак зымҳәаз аӡә даанымхеит.  Сгәы иаанагоит зегьы гәахәала ирыдыркылеит ҳәа. Аҵыхәтәаны зегьы ираҳтеит асертификатқәа.  Аҵара аганахь ала, Адаҧазар акомиссиа деиҳабын Папба Месуҭ, урҭ рнапаҿы ириҭеит акурсқәа злахдыркәшаз ала Орал Бганбеи сареи ҳнапы зҵаҩыз аршаҳаҭга шәҟәқәа. Даргьы гәырӷьаҵәа ргәы иадҵаны иркын, ргәырӷьа ра ҳәаак амамызт. Даара гәыблыла ҳаиҧырҵит…

Арҭ  ахәыҷқәа Аҧсныҟа аара цәгьа ирҭахуп. Аҧсуа паспортқәа рнапаҿы иркыр, аҧсуа жәлар ирхаҭарнакцәоуп,  апсуа жәлар ҳхыҧхьаӡара зырҭбаауа, изырҿио ҵеицәаны иазгылоит Аҧсынра. Ҳара иҳамоуп ҳџьынџьуаа рыҧсадгьыл ахь рырхынҳәразы ахеилак, иара убас ауаажәларратә еиҿкаарақәа. Ас еиҧш иҟоу аус аицхыраара, аидгылара аҭахуп. Усҟан, ҳус еиҳагьы алҵшәа аиуеит».